GEO Sözlüğü: Yapay Zekâ Aramasında Geçen 36 Terim ve Anlamı

Temel kavramlar

GEO (Üretken Motor Optimizasyonu)

Generative Engine Optimization. Bir markanın ve içeriğinin yapay zekâ asistanlarının ve arama motorlarının ürettiği cevaplarda kaynak olarak gösterilmesi için yapılan çalışmaların bütünü. Klasik SEO'nun yerine geçmez, onun üstüne kurulur.

SEO (Arama Motoru Optimizasyonu)

Bir sitenin arama motoru sonuç listesinde daha görünür olması için yapılan teknik, içerik ve bağlantı çalışmaları. Google tarafında yapay zekâ özetleri de büyük ölçüde organik sonuçlardan beslendiği için GEO'nun zeminidir.

AEO (Cevap Motoru Optimizasyonu)

Answer Engine Optimization. İçeriğin bir soruya doğrudan verilen cevapta, öne çıkan snippet'te ya da sesli asistan cevabında kullanılması için yapılan çalışma. GEO ile büyük ölçüde örtüşen, daha eski bir kavram.

LLM (Büyük Dil Modeli)

ChatGPT, Gemini ve Claude gibi asistanların temelindeki, çok büyük metin verisiyle eğitilmiş model. Bilgisinin bir kısmı eğitim verisinden, bir kısmı soru sorulduğu anda yaptığı aramadan gelir.

Üretken arama

Arama sonucunun bağlantı listesi yerine ya da onunla birlikte, yapay zekânın birden fazla kaynaktan derlediği yazılı bir cevap olarak sunulması.

Sıfır tıklamalı arama

Kullanıcının cevabı arama sonucunun kendisinde bulup hiçbir siteye tıklamadan aramayı bitirmesi. Yapay zekâ özetleri bu tür aramaların payını artırır; görünürlüğün tıklamadan ayrı ölçülmesini gerektirir.

Google yüzeyleri

AI Bakışı (AI Overviews)

Google'ın bazı aramalarda sonuç listesinin üstünde gösterdiği, yapay zekâyla üretilmiş özet ve bu özetin kaynak bağlantıları. Türkçe arayüzde "AI Bakışı" adıyla görünür.

AI Modu (AI Mode)

Google'ın sohbet biçiminde, takip sorularıyla ilerleyen yapay zekâ arama deneyimi. Kaynak gösterimi AI Bakışı'na benzer biçimde çalışır.

Üretken yapay zekâ raporu

Search Console'un Performans bölümünde, sitenin Google'ın yapay zekâ yüzeylerinde kaç kez gösterildiğini veren rapor. Sayfa, ülke, cihaz ve gün kırılımı verir; sorgu kırılımı vermez.

Yerel paket (harita bloğu)

Konum içeren aramalarda sonuçların üstünde çıkan, harita ve üç işletme kartından oluşan blok. İşletme Profili bilgileri ve yorumlarla beslenir. Kendi ölçümlerimizde harita bloğu çıkan sorgularda AI Bakışı çıkmadı.

Öne çıkan snippet

Google'ın bir sayfadan aldığı kısa cevabı sonuç listesinin üstünde, kaynak bağlantısıyla gösterdiği kutu. Yapay zekâ özetlerinden önceki "doğrudan cevap" biçimi.

Asistanlar ve tarayıcılar

Yapay zekâ tarayıcısı

Yapay zekâ şirketlerinin web sayfalarını okumak için kullandığı bot. Bazıları model eğitimi için veri toplar, bazıları soru anında arama yapar. robots.txt'te ayrı adlarla anılırlar.

GPTBot

OpenAI'ın model eğitimi için içerik toplayan tarayıcısı. Engellenmesi, sitenin ChatGPT arama cevaplarında kaynak gösterilmesini tek başına engellemez; o iş ayrı bir bota aittir.

OAI-SearchBot

OpenAI'ın ChatGPT arama özelliği için sayfaları tarayan botu. Cevaplarda kaynak olarak gösterilmek isteyen sitelerin bu bota erişim vermesi gerekir.

ClaudeBot ve PerplexityBot

Anthropic'in ve Perplexity'nin tarayıcıları. Her biri kendi şirketinin belirttiği amaçla çalışır; erişim kararı bot bazında verilmelidir.

Google-Extended

Google'ın, içeriğin Gemini modellerinin eğitimi ve iyileştirilmesi için kullanılıp kullanılmayacağını belirleyen robots.txt adı. Google arama sıralamasını ve AI Bakışı'nda gösterimi doğrudan kontrol etmez.

Gerçek zamanlı arama (web'de arama)

Asistanın soruyu cevaplarken o anda web'de arama yapıp sayfaları okuması. Sitenin etkileyebileceği alan budur; eğitim verisine girmek kısa vadede yönlendirilemez.

RAG (Getirme Destekli Üretim)

Retrieval-Augmented Generation. Modelin cevap üretmeden önce dış kaynaklardan ilgili metinleri bulup bunlara dayanarak cevap yazması. Üretken aramanın arkasındaki temel yöntem.

Halüsinasyon

Modelin kaynakta olmayan, yanlış ya da uydurma bir bilgiyi doğruymuş gibi sunması. Firma hakkında tutarsız bilgi olan sitelerde marka için yanlış bilgi üretilmesi riski artar.

Site tarafındaki unsurlar

llms.txt

Sitenin kökünde duran, yapay zekâ sistemlerine sitenin ne olduğunu ve önemli sayfalarını sade metinle anlatan dosya önerisi. Henüz bir standart değil; büyük sistemlerin bu dosyayı ne ölçüde kullandığı belirsiz.

llms-full.txt

llms.txt'nin genişletilmiş biçimi; önemli sayfaların metnini tek dosyada toplar. Aynı belirsizlik bu dosya için de geçerli.

robots.txt

Sitenin kökünde duran ve hangi botun hangi bölümlere erişebileceğini söyleyen dosya. Yapay zekâ tarayıcılarına izin ya da yasak burada bot adıyla verilir.

Yapılandırılmış veri (şema)

Sayfadaki bilginin makinenin anlayacağı biçimde, genellikle JSON-LD ile işaretlenmesi. Kuruluş, hizmet, ürün, makale ve soru-cevap gibi türleri vardır.

FAQPage

Soru-cevap içeriğini işaretleyen yapılandırılmış veri türü. Soruların ve cevapların sayfada görünür olarak da bulunması gerekir.

Ham HTML

Sayfanın, tarayıcıda JavaScript çalışmadan önce sunucudan gelen hâli. Yapay zekâ tarayıcılarının çoğu sayfayı bu hâliyle okur; içerik yalnızca JavaScript ile oluşuyorsa göremeyebilir.

Alıntılanabilir içerik

Tek başına okunduğunda anlamlı olan, soruyu doğrudan cevaplayan, sayı, süre ve sınır bilgisi içeren paragraflar. Yapay zekâ cevaplarına kaynak olma ihtimali yüksek içerik biçimi.

Varlık ve güven

Varlık (entity)

Arama motorunun ve modelin tanıdığı, adı ve özellikleriyle tanımlanmış kişi, kurum, yer ya da kavram. Bir firmanın "varlık" olarak tanınması, farklı kaynaklardaki bilgilerin aynı firmaya bağlanabilmesine dayanır.

NAP tutarlılığı

Name, Address, Phone. Firma adı, adres ve telefonun site, İşletme Profili, dizinler ve sosyal profillerde aynı biçimde yazılması. Yerel aramada ve yapay zekâ önerilerinde güven sinyalidir.

sameAs

Kuruluş şemasında, firmanın resmî profillerini (İşletme Profili, sosyal medya, Wikidata gibi) listeleyen alan. Farklı kaynakların aynı varlığa ait olduğunu makineye söyler.

E-E-A-T

Experience, Expertise, Authoritativeness, Trust: deneyim, uzmanlık, otorite ve güven. Google'ın içerik kalitesini değerlendirirken kullandığı yönergelerdeki çerçeve. Doğrudan bir sıralama puanı değildir.

Bilgi paneli

Google'da bir marka ya da kurum arandığında sağda çıkan, varlık hakkında özet bilgi kutusu. Varlığın Google tarafından tanındığının işaretlerinden biri.

Ölçüm

Alıntılanma (citation)

Sitenin bir yapay zekâ cevabında kaynak bağlantısı olarak gösterilmesi. Marka adının cevapta geçmesinden farklıdır; tıklama getiren budur.

Marka geçişi (mention)

Marka adının yapay zekâ cevabının metninde anılması. Kaynak bağlantısı olmadan da gerçekleşebilir.

Görünürlük oranı

Belirlenmiş bir soru listesinde markanın cevaplarda geçtiği soru sayısının toplam soru sayısına oranı. Aynı sorunun birden fazla kez sorulmasıyla hesaplanırsa daha güvenilir olur.

Kişiselleştirilmemiş ölçüm

Asistanın kullanıcıyı tanımadığı, geçmiş sohbet ve belleği kullanmadığı oturumda yapılan test. Kişiselleştirme açıkken yapılan ölçüm, markayı tanıyan bir kullanıcının gördüğünü gösterir; genel durumu değil.

Sorgu seti

Görünürlüğü ölçmek için sabit tutulan, markasız soru listesi. Aylar arası karşılaştırma ancak aynı set aynı yöntemle sorulduğunda anlamlıdır.

Bu terimler pratikte nerede karşınıza çıkar?

Bir GEO çalışması teklifinde ya da raporunda bu terimlerin çoğu geçer. Ölçümle ilgili olanların nasıl uygulandığını yapay zekâ arama görünürlüğü nasıl ölçülür yazımızda, llms.txt'nin işe yarayıp yaramadığını llms.txt nedir yazımızda anlattık. Ankara'daki işletmeler için hizmet kapsamı Ankara GEO hizmeti sayfasında, konuya giriş ise GEO nedir yazısında.